خورشیدگرفتگی و ماه گرفتگی

دایرة البروج                                    

در جلسات گذشته دیدیم که بر خلاف نظر پیشینیان، این زمین است که در مداری بیضی شکل به دور خورشید در حال حرکت است.ولی از دید ما که بر روی زمین قرار داریم این طور به نظر می رسد که خورشید در مداری فرضی به گرد زمین می چرخد.درست مانند زمانی که شما سوار اتومبیل هستید، ممکن است این طور حس کنید که شما ساکنید و جاده و خیابان در حال حرکت است.مدار فرضی حرکت سالیانه خورشید در آسمان را «دایرة البروج» می نامند. در زیر می‌توانید با مفهوم دایرة البروج بیش‌تر آشنا شوید.خط سفیدی که در زیر می‌بنید همان مسیر حرکت ظاهری سالیانه خورشید در آسمان می‌باشد که بنا به تعریف به آن دایره البروج می‌گوییم.خط زرد رنگ در انیمیشن زیر مسیر حرکت ظاهری روزانه خورشید است، همان مسیری که هر روز خورشید از مشرق طلوع می کند، آن را می پیماید و در طرف دیگر غروب می کند.

برای مشاهده فلش با اندازه واقعی اینجا را کلیک کنید.

اگر به یاد داشته باشید، در تولد منظومه خورشیدی دیدیم که این منظومه به شکل دیسک و یک قرص چرخان است، که تمامی سیارات در سطح این دیسک به دور خورشید در حال دوران می باشند. همان طور که در بالا دیدید مسیر حرکت ظاهری خورشید را دایرة البروج نامیدیم، پس سیاراتی که به دور خورشید در حال چرخش هستند نیز در آسمان این مسیر را طی می کنند و سیارات منظومه خورشیدی  نیز بر روی منطقه البروج حرکت می کنند.

طبیعی است که در پشت دایرة البروج ستارگانی وجود دارند و خورشید از زمینه این ستارگان و صورت های فلکی می گذرد. در پشت دایرة البروج 13 صورت فلکی وجود دارد که خورشید با حرکتش در طول یکسال این طور به نظر می رسد که در هر ماه در یکی از این صورتهای فلکی قرار دارد، حتماً تا به حال اصطلاح «صورت فلکی ماه تولد» را شنیده اید. این موضوع از همین مطلب ناشی می شود، زیرا خورشید به ظاهر در هر ماه در یکی از این صورتهای فلکی قرار دارد، لذا به هر ماه یک صورت فلکی نسبت داده اند.

برای مشاهده عکس با اندازه واقعی اینجا را کلیک کنید.

این 13 صورت فلکی عبارتند از :

خورشیدگرفتگی و ماه گرفتگی :

ماه نیز در مداری به دور زمین می‌گردد. مدار ماه دقیقاً منطبق بر دایرة البروج نیست و با آن زاویه 5.2 درجه دارد. در شکل زیر زاویه میان صفحه مداری چرخش زمین به دور خورشید و صفحه مداری ماه به دور زمین به خوبی مشخص است.

برای مشاهده عکس با اندازه واقعی اینجا را کلیک کنید.

ماه در هر دور گردش خود به دور زمین، دو بار با دایره البروج برخورد می‌کند. به این نقاط تقاطع «گره» می گویند. وقتی که ماه در گره قرار دارد برای ناظر زمینی در این حالت ماه روی دایره‌ البروج قرار دارد. چون از نظر ما خورشید همیشه روی این دایره قرار دارد، پس در حالت ماه نو فقط در صورتی خورشید گرفتگی به وجود می‌آید که ماه به طور هم زمان با خورشید در یک گره واقع شود، یا به عبارت دیگر دایره البروج را قطع کند. خب پس با این توضیح باید هر ماه یک خورشیدگرفتگی داشته باشیم. ولی معمولاً این اتفاق نمی‌افتد و هر ماه خورشیدگرفتگی رخ نمی‌دهد. ماه اغلب اوقات یا از بالای سطح تابش خورشید یا از زیر آن می‌گذرد، به شکلی که این سطح را نمی‌پوشاند. خورشیدگرفتگی زمانی رخ می‌دهد که ماه نو در گره واقع شده باشد و ماه گرفتگی زمانی رخ خواهد داد که ماه کامل و بدر در گره واقع باشد. در شکل زیر دقت کنید، در دو حالت چپ و راست یک بار ماه از بالای سطح خورشید و بار دیگر از زیر سطح خورشید می گذرد، لذا گرفتگی نخواهیم داشت.

برای مشاهده عکس با اندازه واقعی اینجا را کلیک کنید.

به صورت دیگر نیز می توان شرایط خورشید گرفتگی یا ماه گرفتگی را توضیح داد. اگر این سه جرم در یک راستا و در یک خط قرار بگیرند، در این زمان یا خورشید گرفتگی یا ماه گرفتگی به وقوع خواهد پیوست. حال اگر در این حالت زمین بین خورشید و ماه واقع باشد، ماه گرفتگی خواهیم داشت و سایه زمین بر روی ماه خواهد افتاد و اگر ماه بین زمین و خورشید قرار بگیرد، خورشیدگرفتگی داریم و سایه ماه بر روی زمین می افتد.

در خورشید گرفتگی اگر زمین در سایه ماه قرار بگیرد، خورشید گرفتگی کامل خواهیم داشت و اگر در بخش نیم سایه واقع شود، خورشید گرفتگی جزئی یا حلقوی خواهیم داشت.

برای مشاهده عکس با اندازه واقعی اینجا را کلیک کنید.

اخطار : در زمان خورشید گرفتگی هیچگاه به طور مستقیم به آن نگاه نکنید. با مراجعه به این صفحه می توانید روشهای ایمن مشاهده خورشید گرفتگی را مشاهده کنید.

تصویر تمام مراحل خورشید گرفتگی را می توانید از اینجا دانلود کنید .

امیدوارم بتوانم با این مطلب در خورشید گرفتگی روز 11 مرداد به شما کمک کنم.

منبع : مدسه اینترنتی تبیان