آشنایی با تلسکوپ

به نظر شما، آیا برای لذت بردن از تماشای آسمان نياز به تلسکوپ داريد؟

جواب به سوالی که در بالا پرسيدم، خيلی مهم و اساسی است. نکته مهم اين است، که برای لذت بردن از تماشای آسمان، نيازی به تلسکوپ نداريد. زيبايي های آسمان با چشمان غيرمسلح بهتر ديده می شوند، تا با استفاده از تلسکوپ. حتی استفاده از دوربين دوچشمی لذت بخش تر از تلسکوپ است. يکی از دلايلم برای این  حرف اين است که وقتی ابزار شما برای رصد قدرتمند شود، ميدان ديد شما کمتر خواهد بود. با استفاده از تلسکوپ های بسيار قوی شما تنها می توانيد بخش خيلی خيلی کوچکی از آسمان را مشاهده کنيد.

اگر با اين توضيحات شما هنوز مصمم به خريد تلسکوپ هستيد، پس بايد نکات زير را در نظر بگيريد :

اگر حتماً می خواهيد تلسکوپ بخريد و تصميم قطعی خود را در اين زمينه گرفته ايد، بگذاريد ابتدا پيشنهادهايي در اين باره خدمت شما بدهم. قبلاً از اينکه جعبه تلسکوپ جديد خود را باز کنيد، بايد مطمئن باشيد که درباره صورتهای فلکی به قدر کافی اطلاعات داريد، در غير اين صورت شما نمی توانيد چيزی در آسمان پيدا کنيد و تلاشتان برای استفاده از تلسکوپ بيهوده خواهد بود و پس از مدتی با سرخوردگی تلسکوپتان را درون جعبه اش بر می گردانيد و آن را درگوشه ای از انباری قرار می دهید.

اعداد :

چندين عدد درباره هر تلسکوپ وجود دارد، که بعضی از خصوصيات آن را مشخص میکنند، که شما با آگاهی از آنها می توانيد تصميم بگيريد که چه تلسکوپی مورد نياز شما است و می توانيد آن را بخريد.

اولين عدد فاصله کانونی (Focal Length) است، که نشان دهنده فاصله آيينه يا عدسی شیئی تا چشمی (عدسی چشمی) تلسکوپ است.

هر چه فاصله کانونی در يک تلسکوپ بيشتر باشد، به همان اندازه قدرت آن بيشتر خواهد بود، اما اين را هم در نظر بگيريد که اين قدرت زياد تصاوير شما را تارتر می کند و همين طور برعکس، هر چه فاصله کانونی در يک تلسکوپ کمتر باشد، قدرت آن کمتر است ولی تصاوير آن باوضوح و روشنايي بيشتر است. نمی توانم به طور مشخص به شما بگويم که چه فاصله کانونی برای شما خوب است، زيرا اين کاملاً به سايز آيينه يا عدسی شیئی تلسکوپتان و نيز هدفی که شما از خريدن تلسکوپ داريد بستگی دارد.

عدد بعدی که در هر تلسکوپ از آن استفاده می شود، نسبت کانونی (Focal Ratio) نام دارد. نسبت کانونی زياد نشان دهنده اين است که فاصله کانونی تلسکوپ شما زياد است. اين نسبت را به صورت f/4 يا f/6 يا f تقسيم بر هر عددی نشان می دهند. به عنوان مثال  f/8 نسبت کانونی زيادی است و در اصطلاح آن را "کُند" می خوانيم.، اگر شما به دنبال داشتن يک تلسکوپ با قدرت بزرگنمايي بالا می باشيد، تلسکوپی با نسبت کانونی f/8 برای شما مناسب خواهد بود. در مقابل نسبت کانونی F/4 بسيار پايين است و آن را در اصطلاح "سريع" می خوانيم، اگر هدف شما از خريد تلسکوپ عکاسی از آسمان شب است و يا نياز به داشتن تصاويری روشن و واضح داريد، تلسکوپی با اين نسبت کانونی مناسب شما خواهد بود.

آخرين عدد مهمی که بايد در مورد تلسکوپها از آن آگاهی داشته باشيد، قطر آيينه يا عدسی شیئی تلسکوپ است. هر چه قطر آيينه يا عدسی شیئی تلسکوپتان بيشتر باشد، توان جمع آوری نور آن بالا خواهد رفت و در نتيجه اجرام کم نورتر را بهتر می توانيد رصد کنيد. اين عدد معمولاً با واحد اينچ یا میلیمتر بيان می شود و در گفتگوهای معمولی وقتی می گويند "فلان تلسکوپ اينقدر اينچ است" منظور همين قطر آييئه يا عدسی شیئی تلسکوپ می باشد.

تلسکوپ 4 اينچ برای شروع مناسب است و همين طور ارزان قيمت تر از تلسکوپ های اينچ بالاتر است. با اين تلسکوپ می توانيد اجرامی مانند حلقه های زحل و ابرهای مشتری را رصد کنيد.

بزرگنمايي :

بزرگنمايي، يکی ديگر از اعدادی است که در مورد تلسکوپ ها به کار می رود. ولی آن را از 3 عدد قبلی جدا کردم و اهميت آن از اعداد قبلی کمتر است و نيازی نيست که در هنگام خريد تلسکوپ به آن دقت کنيد. به خاطر اينکه يک تلسکوپ می تواند چندين بزرگنمایی داشته باشد.

وقتی تلسکوپی را می خريد، به احتمال زياد همراه با آن چندين "چشمی" (عدسی چشمی) به شما خواهند داد. هر کدام از اين چشمی ها دارای عددی هستند که بر روی آن نوشته شده است. اين عدد فاصله کانونی عدسی چشمی است. برای به دست آوردن قدرت بزرگنمايي تلسکوپتان کافی است که فاصله کانونی تلسکوپ را بر فاصله کانونی چشمی تقسيم کنيد.

به عنوان مثال اگر تلسکوپی دارای فاصله کانونی 910 میلیمتر و چشمی آن دارای فاصله کانونی 25 میلمتر باشد، بزرگنمايي اين تلسکوپ به همراه چنين چشمی برابر است با حاصل تقسيم 910 بر 25 که تقريباً برابر 36 خواهد بود. به اين ترتيب قدرت بزرگنمايي اين تلسکوپ 36 است و يا به عبارتی ديگر اجرام توسط اين تلسکوپ 36 برابر می شوند.

شما می توانيد از لنزهای معروف به بارلو (Barlow lens) نیز استفاده کنيد. اين لنزها بسته به نوعشان قدرت بزرگنمايي تلسکوپ را 2 برابر يا 3 برابر خواهند کرد.

يک مثال ديگر در اين زمينه موضوع را برای شما بيشتر روشن خواهد کرد. فرض کنيد تلسکوپی با فاصله کانونی 910 میلیمتر داريم که فاصله کانونی چشمی آن 4 میلمتر است. به اين ترتيب بزرگنمايي اين تلسکوپ از تقسيم 910 بر 4 به دست خواهد آمد که تقريباً برابر است با 227. يعنی اجرام توسط اين تلسکوپ 227 برابر ديده می شوند. اگر در اين تلسکوپ با اين شرايط از لنز بارلويي با قدرت بزرگنمايي 2 برابر استفاده کنيد، قدرت بزرگنمايي تلسکوپ شما درمجموع برابر 454 خواهد شد. بايد توجه داشته باشيد که اگر قطر آيينه يا عدسی شیئی تلسکوپتان به قدر کافی بزرگ نباشد، برای اجرامی که در فواصل دور قرار دارند با چنين بزرگنمايي تصويری ناواضح و تار خواهيد داشت.

انواع تلسکوپ ها :

سه نوع اصلی تلسکوپ وجود دارد. تلسکوپهای سنتی از دو عدسی ساخته شده اند که در دو انتهای يک لوله قرار دارند. در اين نوع تلسکوپها، عدسی که از چشم شما دورتر است را عدسی شیئی می خوانند، دليل اين نامگذاری به اين خاطر است که اين عدسی به طرف شيئی است که می خواهيد آن را رصد کنيد. اين تلسکوپ ها را شکستی می نامند. به خاطر قدرت زياد آنها انواع کوچک اين نوع تلسکوپها مفيدتر از تلسکوپهای ديگر است ولی در عوض تلسکوپهای شکستی بزرگتر، سنگين و زمخت هستند و استفاده از آنها کمی سخت خواهد بود.

نوع ديگری از تلسکوپ نيز وجود دارد، که معمولاً تلسکوپهای با سايز بالا از اين نوع هستند. که به تلسکوپهای بازتابی معروفند و در اين نوع از تلسکوپ به جای عدسی شیئی از آيينه ای استفاده می شود. اين تلسکوپها ظاهری شبيه به يک سطل دارند که انتهای اين سطل، آيينه ای قرار دارد. اگر شما تمايل به داشتن تلسکوپی بزرگ داريد، اين نوع از تلسکوپها انتخاب خوبی هستند.

نوع سوم تلسکوپ، تلسکوپهای کاتادیوپتریک است، که ترکيبی است از تلسکوپهای بازتابی و شکستی. که همين امر باعث شده که خصوصيات مثبت دو نوع قبلی از تلسکوپها را دارا باشد و همچنين اکثر نقاط منفی آنها را اصلاح کرده است ولی در عوض قيمت بسيار بالايي دارند. اگر قدرت خريد همچنين تلسکوپی را داريد، مطمئن باشيد که انتخاب خوبی کرده ايد. اين نوع از تلسکوپها بر خلاف انتظار اکثر مردم دارای لوله های بلند و کشيده ای نيستند و در آنها هم از آيينه و هم از عدسی استفاده شده است.

در مورد تلسکوپها طی دو مقاله در سایت تبیان توضیحات بیشتری وجود دارد. برای مطالعه این مطالب کافی است به اینجا و اینجا مراجعه نمایید.

شبیه ساز تلسکوپ

برای درک و آشنایی بیشتر با اين درس اين جلسه بهتر است از شبيه سازی که در اينجا قرار دارد استفاده نماييد. ولی قبل از آن بهتر است که ترجمه کلمات انگليسی اين شبيه ساز را در زير ببينيد.

Telescope = تلسکوپ

Focal Length = فاصله کانونی

Aperture = قطر آیینه اصلی

Eyepiece = چشمی

Apparent FOV = میدان دید ظاهری

NO Barlow = بدون استفاده از لنز بارلو

2X Barlow = با استفاده از لنز بارلو 2 برابر

Object Date= جسم مورد رصد

Moon = ماه

Half Moon = ماه نيمه

Mars = مریخ

Jupiter = مشتری

Saturn = زحل

Size = سایز

Percent FOV = درصد میدان دید

Magnification= قدرت بزرگنمایی

Focal Ratio = نسبت کانونی

True Field = میدان دید حقیقی

Effective Focal Length = فاصله کانونی موثر

Exit Pupil = مردمک خروجی

Field Stop = میدان بند